سردرد یکی از رایج ترین دردهاست. تقریباً همهی ما در طول زندگی آن را تجربه کردهایم. بیشتر سردردها خطرناک نیستند، اما بعضی از آنها نشانهی مشکلی جدیاند. در این مقاله با انواع سردرد، تفاوتهایشان و زمان مراجعه به پزشک آشنا میشوید.
سردرد از کجا میآید؟
خود مغز درد را حس نمیکند. درد سر از بخشهای اطراف مغز میآید: رگهای خونی، پردههای پوشانندهی مغز، اعصاب و عضلات سر و گردن.
دو گروه اصلی سردرد
پزشکان سردردها را به دو دستهی بزرگ تقسیم میکنند:
- سردرد اولیه: خودِ سردرد بیماری است و علت دیگری پشت آن نیست. میگرن و سردرد تنشی از این گروهاند. بیشتر سردردها اولیهاند.
- سردرد ثانویه: سردرد نشانهی یک مشکل دیگر است، مثل عفونت، ضربه به سر، فشار خون بسیار بالا یا مشکلات رگهای مغز. این گروه کمتر دیده میشود، اما مهمتر است.
انواع شایع سردرد
۱. سردرد تنشی
شایعترین نوع سردرد است.
- حس درد: فشار یا گرفتگی مثل یک بند دور سر، در هر دو طرف
- شدت: معمولاً خفیف تا متوسط
- ویژگیها: معمولاً تهوع ندارد و با راه رفتن یا فعالیت روزانه بدتر نمیشود
- عوامل مؤثر: استرس، کمخوابی، خستگی، حالت بد نشستن و کار طولانی با کامپیوتر یا موبایل
۲. میگرن
میگرن فقط یک سردرد معمولی نیست. یک بیماری عصبی است که با حملات عودکننده خودش را نشان میدهد.
- حس درد: ضرباندار، اغلب فقط در یک طرف سر
- مدت حمله: از چند ساعت تا حدود سه روز
- علائم همراه: تهوع، استفراغ، حساسیت به نور و صدا
- ویژگی مهم: با فعالیت بدنی بدتر میشود و فرد معمولاً میخواهد در جای تاریک و ساکت استراحت کند
میگرن با اورا: در بعضی افراد پیش از سردرد یا همزمان با آن، علائمی مثل دیدن نورهای زیگزاگی، لکههای تاریک در میدان دید یا مورمور شدن صورت و دستها پیش میآید. این علائم معمولاً کمتر از یک ساعت طول میکشند و برطرف میشوند.
محرکهای رایج میگرن: کمخوابی یا پرخوابی، حذف وعدههای غذایی، استرس، تغییرات هورمونی، بوهای تند و نور شدید. محرکها در هر فرد متفاوتاند. بهتر است محرکهای خودتان را در یک دفترچه یادداشت کنید.
۳. سردرد خوشهای
نوعی نادر اما بسیار شدید است.
- حس درد: درد شدید و سوزنده در اطراف یک چشم
- علائم همراه: اشکریزش، قرمزی چشم، گرفتگی یا آبریزش بینی و افتادگی پلک در همان طرف
- الگو: حملهها اغلب شبها و همیشه در حدود یک ساعت مشخص رخ میدهند و هر بار ۱۵ دقیقه تا ۳ ساعت طول میکشند. چند هفته تا چند ماه پشت سر هم تکرار میشوند، سپس دورهی بدون درد میآید
- ویژگی: در مردان شایعتر است و بیمار معمولاً بیقرار است و نمیتواند یکجا بنشیند
این سردرد حتماً باید توسط پزشک بررسی و درمان شود.
۴. سردرد ناشی از مصرف زیاد مسکن
شاید عجیب باشد، اما مصرف مکرر مسکن برای سردرد خودش میتواند سردرد روزانه ایجاد کند. اگر ماهی ۱۰ تا ۱۵ روز یا بیشتر برای سردرد دارو مصرف میکنید، با پزشک مشورت کنید. قطع این چرخه با نظارت پزشک انجام میشود.
۵. سایر انواع
- سردرد ناشی از کافئین: هم مصرف زیاد و هم قطع ناگهانی قهوه و چای میتواند سردرد بیاورد.
- سردرد سینوسی: بسیاری از سردردهایی که فکر میکنیم سینوسیاند، در واقع میگرن هستند. سردرد سینوسی واقعی معمولاً با تب، ترشح غلیظ بینی و درد روی گونه و پیشانی همراه است.
- سردرد بعد از ضربه به سر
- سردرد سرفهای یا فعالیتی: درد کوتاهی که با سرفه، زور زدن یا ورزش سنگین شروع میشود. چون گاهی نشانهی مشکل زمینهای است، باید توسط پزشک بررسی شود.
چه زمانی باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید؟
در این موارد معطل نکنید:
- سردردی که ناگهان و بسیار شدید شروع شود («بدترین سردرد زندگی»)
- سردرد همراه با تب و سفتی گردن
- سردرد همراه با ضعف یا کرختی یک طرف بدن، اختلال گفتار، دوبینی، تاری دید ناگهانی یا تشنج
- سردرد بعد از ضربه به سر
- سردرد با گیجی، خوابآلودگی شدید یا کاهش هوشیاری
- سردرد جدید و پیشرونده بعد از ۵۰ سالگی، بهویژه همراه با درد شقیقهها یا درد فک هنگام جویدن
- سردردی که طی هفتهها بدتر و بدتر میشود یا با وضعیت بدن (دراز کشیدن یا ایستادن) تغییر میکند
- سردرد در بارداری یا در افرادی که سرطان یا ضعف ایمنی دارند
درمان و مراقبت
درمان حمله:
- در سردرد تنشی، مسکنهای ساده مثل استامینوفن یا ایبوپروفن معمولاً کافیاند.
- در میگرن، هرچه دارو را زودتر در شروع حمله مصرف کنید، اثر بهتری دارد. در حملات شدید، پزشک داروهای اختصاصی (مثل تریپتانها) تجویز میکند.
- در سردرد خوشهای، درمانهای اختصاصی مثل اکسیژن و داروهای تزریقی با نظر پزشک به کار میروند.
پیشگیری دارویی: اگر حملات زیاد یا ناتوانکنندهاند، پزشک ممکن است داروی پیشگیرانه بدهد. امروز داروهای جدیدتری هم برای پیشگیری از میگرن وجود دارد.
راهکارهای سبک زندگی که واقعاً کمک میکنند:
- ساعت خواب و بیداری منظم
- خوردن سه وعدهی غذایی منظم و پرهیز از گرسنگی طولانی
- نوشیدن آب کافی
- ورزش هوازی منظم، مثل پیادهروی
- کاهش استرس با تنفس عمیق، یوگا یا آرامسازی عضلانی
- محدود کردن کافئین و الکل
- ثبت سردردها در یک دفترچه: تاریخ، شدت، محرک احتمالی و داروی مصرفی
نکات پایانی
- سردرد دلیل نمیشود که نگران تومور مغزی باشید؛ بیشتر سردردها بیخطرند و درمانپذیرند.
- خودمانیترین درمان، یعنی مصرف مسکن هر بار که درد میآید، همیشه بهترین راه نیست.
- اگر الگوی سردردتان تغییر کرد یا زندگی روزمرهتان را مختل کرد، به پزشک مراجعه کنید.
محمدرضا بختیار/پرستار/خدمات پرشکی ،پرستاری در منزل




